Ochrona zabytków

Zabytki na terenie Miasta i Gminy Chorzele

W Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta i Gminy Chorzele ujętych zostało 79 zabytków architektury oraz 176 stanowisk archeologicznych. Spośród nich 15 zabytków, to obiekty o szczególnej wartości, które zostały wpisane do Rejestru Zabytków Województwa Mazowieckiego, są to:

• Dwór i park w Bogdanach Wielkich z XIX w. 
• Dwór i park w Krzynowłodze Wielkiej z II poł. XIX w.
• Kościół parafialny pw. Św. Trójcy w Chorzelach – II poł. XIX w.
• Dawny cmentarz parafialny na ul. Rudej – koniec XVI w.
• Cmentarz parafialny rzymskokatolicki – koniec XIX w.
• Park dworski w Czarzastych Wielkich z XIX w.
• Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia MB w Duczyminie z II poł. XIX w.
• Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych w Krzynowłodze Wielkiej – poł. XIX w.
• Kościół parafialny pw. Św. Wawrzyńca w Zarębach wraz z dzwonnicą – II poł. XVIII w.
• Stanowisko archeologiczne (teren miejscowości Przątalina, sołectwo Bagienice): zespół osadniczo grzebalny „Łysa góra” – wczesna epoka żelaza; ok. 400 r. p.n.e.

Największą grupę zabytków architektury znajdujących się w GEZ tworzą domy mieszkalne. Zabytkami są też m.in. cmentarze powojenne i wyznaniowe, leśniczówki, budynki gospodarcze, dawny dworzec PKP oraz założenia dworsko – parkowe itd. Na stronie zabytek.pl można znaleźć dane dotyczące lokalizacji wszystkich obiektów wpisanych do Gminnej Ewidencji Zabytków oraz rejestru zabytków nieruchomych i archeologicznych.

Ochrona i opieka nad zabytkami

• Co warto wiedzieć o zabytkach i zasadach ich ochrony?

Zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, a także ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie i ochrona leży w interesie społecznym ze względu na posiadane wartości historyczne, artystyczne lub naukowe.

• Rodzaje zabytków

Zabytki nieruchome – założenia dworskie i parkowe, kościoły, cmentarze, budynki mieszkalne i inne budowle techniczne, do zabytków nieruchomych możemy zaliczyć również układ urbanistyczny (czyli układ przestrzenny miasta), układ ruralistyczny (układ przestrzenny wsi).

Zabytki ruchome – ruchome dzieła sztuki oraz inne cenne wytwory człowieka np.: obrazy, rzeźby, naczynia, paramenty, instrumenty muzyczne, biżuteria, zasoby biblioteczne, jak również militaria i wytwory techniki np. samochody i inne pojazdy itp.

Zabytki archeologiczne – mianem zabytku archeologicznego określamy powierzchniową, podziemną lub podwodną pozostałość egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych, jak i odnalezione w niej wytwory ludzi. Do zabytków archeologicznych nieruchomych można zaliczyć grody i różne ślady osadnictwa, cmentarzyska, czy kurhany, jak również wszelkie obiekty ruchome oraz ich fragmenty odkryte podczas badań przez archeologów (i nie tylko) np.: biżuteria, monety, naczynia, narzędzia. 

• Uznanie za zabytek / wykreślenie zabytku z rejestru zabytków

Uznanie za zabytek należy głównie do kompetencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków poprzez wpis do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków oraz do Rejestru Zabytków. Wraz z powstaniem obowiązku prowadzenia Gminnej Ewidencji Zabytków, burmistrz został uprawniony do uznania za zabytek innych cennych obiektów, nieujętych dotychczas w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Ustanowienie zabytku przez burmistrza wymaga pozytywnej opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Wykreślenie zabytku z rejestru wymaga zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i może nastąpić w wyniku wniosku złożonego przez właściciela lub posiadacza zabytku. Możliwe jest również skreślenie zabytku z urzędu, w szczególności w wyniku zniszczenia lub nieodwracalnej utraty walorów. Wykreślenia najcenniejszych zabytków, wpisanych do Rejestru Zabytków, dokonuje Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego. Zabytki znajdujące się w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków wykreśla Wojewódzki Konserwator Zabytków. Zabytki spoza Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków wykreśla burmistrz za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

• Ochrona zabytków

Organy administracji publicznej zobowiązane są przepisami prawa do ochrony zabytków. Działania ochronne polegają na prowadzeniu przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Burmistrza i Radę Miejską działań mających na celu:

• zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie,
• zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków,
• udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków,
• przeciwdziałanie kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę,
• kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków,
• uwzględnianie zadań ochrony w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska.

W ramach powyższych działań sporządza się Gminną Ewidencję Zabytków. Dla obiektów ujętych w GEZ Rada Miejska uchwala Program Opieki nad Zabytkami i ustala zasady ochrony zabytków w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Wszystkie działania wymagają uzgodnienia z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.

• Opieka nad zabytkami

Właściciel lub posiadacz zabytku zobowiązany jest przepisami prawa do opieki nad zabytkiem, która polega w szczególności na zapewnieniu warunków:

• naukowego badania i dokumentowania zabytku,
• prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku,
• zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie,
• korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości,
• popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury.

• Roboty budowlane przy obiektach wpisanych do Rejestru Zabytków

Roboty budowlane przy obiektach wpisanych do Rejestru Zabytków obligatoryjnie wymagają uzyskania pozwolenia na budowę, w szczególności dotyczy to:

• przebudowy, remontu i rozbiórki,
• przemieszczenia zabytku nieruchomego,
• innych działań, które mogłyby spowodować zmianę wyglądu obiektu.

Do czynności wymagających uzgodnienia przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków należy również zmiana przeznaczenia lub zmiana sposobu użytkowania obiektu. Pozwoleń WKZ nie wymaga bieżąca konserwacja zabytków. Roboty budowlane przy każdym zabytku, wymagają uzgodnienia z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków na etapie decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub na etapie zgłoszenia czy zmiany sposobu użytkowania. 

• Prawa przysługujące właścicielowi zabytku wpisanego do Rejestru Zabytków

1. prawo ubiegania się o dotację na prace konserwatorskie lub remont zabytku (przyznawane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz jednostki samorządu terytorialnego),
2. prawo zwolnienia z niektórych podatków, m.in. podatku od nieruchomości lub podatku rolnego.